Onderzoek naar het Leyhoeve-concept 

Om de kwaliteit van het zorgconcept van Woonlandschap de Leyhoeve aan te tonen en te borgen, is een promotieonderzoek gecreëerd bij Tranzo, één van de departementen van de Tilburg School of Social and Behavioral Sciences van Tilburg University. Katrien Luijkx is daar sinds november 2013 bijzonder hoogleraar ouderenzorg. Hieronder leest u een interview met haar.

Het Leyhoeve-concept
De initiatiefnemers van De Leyhoeve hebben aan Tranzo gevraagd om het zorgconcept dat zij in hun zorgsuites vormgeven, bestaande uit technologische toepassingen in combinatie met een specifieke manier van zorgverlening als dat nodig is, wetenschappelijk te onderzoeken. Zowel op kwalitatieve als kwantitatieve wijze wordt inzichtelijk gemaakt wat de ervaringen zijn van ouderen met dementie, hun partners en eventueel andere mantelzorgers, hoe deze zich verhouden tot ervaringen van mensen in meer reguliere woonzorgvoorzieningen. Ook in de toekomst is het belangrijk om inzicht te hebben in de ervaringen van ouderen met zorgverlening. Om ervoor te zorgen dat op eenvoudige wijze vastgesteld kan worden wat de ervaringen van ouderen met zorgverlening zijn, wordt ook gestreefd naar het identificeren of ontwikkelen van een vragenlijst die op inhoudelijke wijze zicht geeft op de ervaringen met zorgverlening. Door ook de kosten erin te betrekken, komen de onderzoekers tot een Maatschappelijke Kosten Baten Analyse (MKBA) waarin de materiële en immateriële voor- en nadelen van de technologische en de sociale innovatie zodanig worden gekwantificeerd dat er een effect meetbaar wordt van de baten min de kosten (Romijn and Renes 2013).

De volgende vier doelstellingen worden in het promotieonderzoek gecombineerd:

  1. Vaststellen of ouderen met dementie bij het zorgconcept van De Leyhoeve langer zelfredzaam blijven en hun naasten langer en meer mantelzorg blijven verlenen, in vergelijking met ouderen die wonen op een reguliere psychogeriatrische afdeling.
  2. Vaststellen of ouderen met dementie en hun naasten zich beter voelen (kwaliteit van leven en welbevinden) bij dit zorgconcept dan ouderen die wonen op een reguliere psychogeriatrische afdeling.
  3. Een geschikte vragenlijst identificeren of ontwikkelen om de ervaringen van ouderen met de zorgverlening op eenvoudige wijze te kunnen meten.
  4. Vaststellen hoe de kosten van het wonen, de zorg en de hulpmiddelen in de zorgsuites van De Leyhoeve zich verhouden tot de kosten op een reguliere psychogeriatrische afdeling.

Wetenschappelijk onderzoek naar het zorgconcept van de zorgsuites van De Leyhoeve voor mensen met dementie is vanwege verschillende redenen relevant. Het is verstandig om eerst te bestuderen of dit zorgconcept aantoonbaar beter is voor ouderen en hun naasten (in de zin van welbevinden, kwaliteit van leven, zelfredzaamheid en mantelzorgverlening) en een betere of vergelijkbare situatie oplevert tegen lagere kosten. Pas als dit is vastgesteld is het zinvol om dit concept op grotere schaal in Nederland en mogelijk daarbuiten te implementeren. Dit is vernieuwend in de ouderenzorg waar regelmatig nieuwe woonzorgvormen ontstaan en op redelijk grote schaal worden geïmplementeerd, zonder dat duidelijk is of het gaat om innovaties die betere of gelijke zorg tegen lagere kosten opleveren. Gedacht kan worden aan kleinschalige woonvormen voor mensen met dementie, maar ook aan consultatiebureaus voor ouderen.

Maak kennis met Katrien Luijkx: bijzonder hoogleraar ouderenzorg

Hoe bent u met ouderen bezig?
Ik doe onderzoek naar ouderen. In 2001 ben ik gepromoveerd op onderzoek naar hoe ouderen voor zichzelf zorgen en op wie zij een beroep doen als zij dat zelf niet meer kunnen. Sindsdien heb ik het grootste deel van mijn werkzame leven besteed aan sociaal wetenschappelijk onderzoek naar ouderen.

Waar werkt u?
Ik werk bij Tranzo, dat is één van de departementen van de Tilburg School of Social and Behavioral Sciences van Tilburg University. Wij willen wetenschap en praktijk met elkaar verbinden op het gebied van zorg en welzijn. Om dit te realiseren werken we nauw samen met de zorgpraktijk. Dat doen we op verschillende terreinen in zogenaamde Academische Werkplaatsen. Ik ben coördinator van de Academische Werkplaats Ouderen.

U bent ook bijzonder hoogleraar?
Inderdaad, sinds november 2013 ben ik bijzonder hoogleraar ouderenzorg. Mijn leerstoel is mogelijk gemaakt door de volgende tien organisaties in de ouderenzorg: De Riethorst Stromenland, Volckaert, Surplus, De Wever, Stichting Schakelring, Stichting Groenhuysen, Zorggroep West- en Midden-Brabant (Thebe), CZ Zorgkantoren, BrabantZorg en ZuidZorg. Met deze tien organisaties werk ik samen in de Academische Werkplaats Ouderen.

Wat zijn uw ambities?
Met behulp van onderzoek wil ik graag een bijdrage leveren aan het realiseren van mensgerichte ouderenzorg. Deze ambitie deel ik met de tien genoemde organisaties. Mensgerichte ouderenzorg is zorg waarin ruimte is voor de eigen identiteit, mogelijkheden en wensen van ouderen en waarin ouderen als volwaardige partners in de zorg worden benaderd. In mijn onderzoek staat de leefwereld of het perspectief van ouderen centraal, om daarmee innovatie te realiseren of zorgvormen te evalueren. Dat lijkt heel logisch, maar in de praktijk lijken onderzoekers – en ook zorgverleners en managers – het eenvoudiger te vinden om met elkaar over ouderen te praten dan met ouderen zelf. Ik verwacht dat er veel winst te behalen is wanneer we ouderen wel horen en zien en proberen om samen met hen de zorg vorm te geven.

Wat houdt uw onderzoek naar De Leyhoeve in?
Dit onderzoek maakt inzichtelijk in hoeverre de inrichting en werkwijze van De Leyhoeve overeenkomt en verschilt van de inrichting en werkwijze van reguliere zorgorganisaties. Het gaat er dan vooral om wat bewoners met dementie daarvan merken. De inrichting en werkwijze van de zorgsuites van De Leyhoeve wordt daarom beschreven en vergeleken met psychogeriatrische afdelingen van één of meer reguliere organisaties.

De bewoners van de 85 zorgsuites in Tilburg staan in dit onderzoek centraal. Zij worden steeds vergeleken met mensen met dementie die op een psychogeriatrische afdeling van een reguliere zorgorganisatie wonen. We kijken naar de zelfredzaamheid, waarbij mantelzorg een belangrijk aspect is. Daarnaast is het algehele welbevinden – de kwaliteit van leven – van deze bewoners en hun mantelzorgers natuurlijk van belang. Als we eenmaal weten welke zaken belangrijk en onderscheidend zijn, gaan we op zoek naar een vragenlijst om de ervaringen van ouderen en hun mantelzorgers op eenvoudige wijze te kunnen meten. Als die vragenlijst nog niet bestaat, zullen we die zelf ontwikkelen.

In Nederland heeft de zorg met fikse beperkingen van het besteedbare budget te maken. Daarom nemen we in dit onderzoek ook de kosten mee. We gaan na hoe de kosten van het wonen, de zorg en de hulpmiddelen in de zorgsuites van De Leyhoeve zich verhouden tot diezelfde kosten op een psychogeriatrische afdeling van een reguliere zorgorganisatie.

Samen met Johan Polder, bijzonder hoogleraar Gezondheidseconomie bij Tranzo, begeleid ik dit onderzoek. Naar een geschikte onderzoeker zijn we nog op zoek.

Waarom De Leyhoeve?
Voor mij is dit onderzoek erg interessant omdat De Leyhoeve een innovatief zorgconcept ontwikkelt, waarin belangrijke elementen van mensgerichte zorg gerealiseerd kunnen worden of uitgangspunt zijn. Ik verwacht dat het een voorbeeld wordt van hoe zelfredzaamheid en eigen regie het uitgangspunt vormen, terwijl zorg van professionals – als dat noodzakelijk is – echt in aanvulling is op zelfzorg en mantelzorg en niet in plaats van. Ook de technologische mogelijkheden die in de zorgsuites standaard onzichtbaar aanwezig zijn en gebruikt kunnen worden als dat nodig is, vind ik interessant. Technologie wordt vaak als oplossing voor tekorten in de zorg gezien, tegelijkertijd zien we dat de technologisch oplossingen die er zijn niet optimaal worden gebruikt.

Ik hoop dat dit onderzoek ons leert hoe mensgerichte zorg gerealiseerd kan worden, met inrichting van ruimtes, inzet van technologie en het handelen van zorgverleners.


Bent u benieuwd naar onze zorgverlening aan ouderen met dementie? Lees er hier meer over.